Σχέδιο-σοκ για την ανατολική πτέρυγα – Η «kill web» μηχανή που στοχεύει τη Ρωσία
Ένα φιλόδοξο σχέδιο για τη δημιουργία ενός ενιαίου ψηφιακού δικτύου επιτήρησης και κρούσης κατά μήκος της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, από τη Φινλανδία έως τη Ρουμανία, φέρνει στο φως η γερμανική Bild, επικαλούμενη εσωτερικά έγγραφα της Συμμαχίας.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η πρωτοβουλία φέρει την προσωρινή ονομασία EFDI (Eastern Flank Deterrence Initiative) και προβλέπει τη διασύνδεση δορυφόρων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών, επίγειων αισθητήρων και ρομποτικών συστημάτων σε ένα κοινό επιχειρησιακό δίκτυο, όπου όλα τα δεδομένα θα επεξεργάζονται με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.
Η βασική φιλοσοφία του σχεδίου είναι απλή αλλά ιδιαίτερα επιθετική: «Εντόπισε πρώτος, αποφάσισε πρώτος, χτύπησε πρώτος».
Ωστόσο, υπάρχουν δύο σημαντικές επισημάνσεις.
Πρώτον, οι πληροφορίες προέρχονται από διαρροή εγγράφων και όχι από επίσημη ανακοίνωση του ΝΑΤΟ.
Δεύτερον, πρόκειται για μια επιχειρησιακή ιδέα που βρίσκεται υπό σχεδιασμό και όχι για ένα ήδη αναπτυγμένο και πλήρως λειτουργικό σύστημα.
Το «kill web» που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου
Τα έγγραφα περιγράφουν ένα χαρακτηριστικό επιχειρησιακό σενάριο.
Ένα drone εντοπίζει μια φάλαγγα αρμάτων μάχης που κατευθύνεται προς τα σύνορα του ΝΑΤΟ. Οι πληροφορίες διασταυρώνονται αυτόματα με δορυφορικές εικόνες, δεδομένα ραντάρ και στοιχεία από άλλους αισθητήρες, δημιουργώντας μια ενιαία εικόνα του πεδίου μάχης.
Στη συνέχεια, το κέντρο διοίκησης αποφασίζει ποιο όπλο είναι καταλληλότερο για την εξουδετέρωση του στόχου: πυροβολικό, επιθετικό drone ή πύραυλος.
Αυτή ακριβώς η αλληλουχία ενεργειών αποτελεί αυτό που στα στρατιωτικά έγγραφα χαρακτηρίζεται ως kill web, δηλαδή ένα ολοκληρωμένο «δίκτυο εξουδετέρωσης στόχων».
Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά μοντέλα διοίκησης, όπου κάθε οπλικό σύστημα λειτουργεί σχετικά αυτόνομα, το νέο μοντέλο βασίζεται στην πλήρη διασύνδεση όλων των μέσων αναγνώρισης και πυρός.
Με απλά λόγια, οποιοσδήποτε αισθητήρας θα μπορεί να καθοδηγεί οποιοδήποτε διαθέσιμο όπλο.
Οι στρατιωτικοί αποκαλούν αυτή τη διαδικασία sensor-to-shooter, δηλαδή τη μετάβαση από τον εντοπισμό ενός στόχου μέχρι την καταστροφή του μέσα στον μικρότερο δυνατό χρόνο.
Δορυφόροι, drones, ραντάρ και επίγεια ρομπότ
Σύμφωνα με τη διαρροή, το πληροφοριακό δίκτυο του EFDI θα αποτελείται από πολλαπλά επίπεδα συλλογής δεδομένων.
Σε αυτά περιλαμβάνονται:
δορυφόροι οπτικής και ραντάρ αναγνώρισης,
drones διαφορετικών αποστάσεων και αποστολών,
επίγεια ραντάρ, ακουστικοί και οπτικοί αισθητήρες,
αυτόνομα χερσαία ρομποτικά συστήματα,
καθώς και εναέριες και, σύμφωνα με ορισμένα τμήματα των εγγράφων, θαλάσσιες πλατφόρμες συλλογής πληροφοριών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το επιχειρησιακό δόγμα που συνοδεύει το σχέδιο.
Σε περίπτωση πολεμικής σύγκρουσης, η πρώτη γραμμή άμυνας δεν θα αποτελείται από στρατιώτες ή άρματα μάχης, αλλά από μη επανδρωμένα μέσα.
Drones, ρομποτικά οχήματα και αυτόνομα επίγεια συστήματα θα αναλαμβάνουν να προκαλέσουν τις πρώτες μεγάλες απώλειες στις επιτιθέμενες δυνάμεις, πριν ακόμη εμπλακούν τα επανδρωμένα μέσα, η αεροπορία ή οι χερσαίες δυνάμεις.
Η πραγματική δύναμη δεν είναι τα drones αλλά η ταχύτητα των αποφάσεων
Όπως επισημαίνεται στα έγγραφα, το κρίσιμο στοιχείο του EFDI δεν είναι ο αριθμός των δορυφόρων ή των drones, καθώς το ΝΑΤΟ ήδη διαθέτει σημαντικές δυνατότητες στους συγκεκριμένους τομείς.
Το πραγματικό πλεονέκτημα βρίσκεται στην ταχύτητα με την οποία οι πληροφορίες μετατρέπονται σε επιχειρησιακή δράση.
Όσο μικρότερο είναι το χρονικό διάστημα μεταξύ του εντοπισμού ενός στόχου και της εκτόξευσης πυρών εναντίον του, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η επιχειρησιακή υπεροχή.
Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, η ανθεκτικότητα των δικτύων επικοινωνίας αποτελεί και το πιο ευάλωτο σημείο του σχεδίου.
Εάν διακοπεί η σύνδεση μεταξύ αισθητήρων, κέντρων επεξεργασίας δεδομένων και οπλικών συστημάτων, ολόκληρη η αρχιτεκτονική του EFDI κινδυνεύει να χάσει το βασικό της πλεονέκτημα: την ταχύτητα.
Ένα σχέδιο που καλύπτει χιλιάδες χιλιόμετρα
Το γεωγραφικό εύρος του σχεδίου είναι εντυπωσιακό.
Η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, από τη Φινλανδία έως τη Ρουμανία, εκτείνεται σε αρκετές χιλιάδες χιλιόμετρα, μια απόσταση που προσεγγίζει εκείνη από το Καλίνινγκραντ έως τα Ουράλια.
Η διατήρηση συνεχούς επιτήρησης σε μια τόσο μεγάλη έκταση αποτελεί τεράστια τεχνολογική και επιχειρησιακή πρόκληση, πολύ πιο σύνθετη από την κάλυψη μιας περιορισμένης συνοριακής ζώνης.
Από τον Nikolai Ogarkov στην τεχνητή νοημοσύνη
Παρά την εικόνα μιας τεχνολογικής επανάστασης, η φιλοσοφία πίσω από το EFDI δεν αποτελεί κάτι πρωτόγνωρο για τη στρατιωτική επιστήμη.
Οι ρίζες της βρίσκονται στη σοβιετική στρατιωτική σκέψη των αρχών της δεκαετίας του 1980. Υπό την καθοδήγηση του στρατάρχη Nikolai Ogarkov, η Σοβιετική Ένωση ανέπτυξε την έννοια του Reconnaissance-Strike Complex (RUK), ενός συστήματος που στόχευε να ενώσει την αναγνώριση και τα μέσα πυρός σε έναν ενιαίο επιχειρησιακό κύκλο.
Η λογική ήταν σχεδόν ίδια με αυτή που προωθεί σήμερα το EFDI: ο στόχος να καταστρέφεται αμέσως μόλις εντοπιστεί και όχι έπειτα από πολύωρες διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Την ίδια περίοδο οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέπτυσσαν τη δική τους φιλοσοφία sensor-to-shooter, η οποία δοκιμάστηκε σε πραγματικές επιχειρήσεις, από την Desert Storm έως τις στρατιωτικές εκστρατείες της δεκαετίας του 2000.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, ο χρόνος που μεσολαβούσε από τον εντοπισμό ενός στόχου έως την προσβολή του μειώθηκε σταδιακά από ώρες σε λίγα μόλις λεπτά.
Τι αλλάζει σήμερα
Το EFDI δεν διαφοροποιείται τόσο ως προς τη φιλοσοφία όσο ως προς τα μέσα που διαθέτει.
Η σημερινή τεχνολογία επιτρέπει δυνατότητες που πριν από τέσσερις δεκαετίες δεν υπήρχαν.
Η ψηφιακή επεξεργασία δεδομένων αντικαθιστά τις χειροκίνητες διαδικασίες.
Η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει να φιλτράρει τεράστιους όγκους πληροφοριών.
Τα drones, τα οποία πλέον παράγονται μαζικά και με σχετικά χαμηλό κόστος, λειτουργούν ταυτόχρονα ως αισθητήρες και ως μέσα κρούσης.
Με άλλα λόγια, η τεχνολογία που τη δεκαετία του 1980 θεωρούνταν θεωρητική, σήμερα μπορεί να υλοποιηθεί σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.
Η μεγάλη αδυναμία του σχεδίου
Ωστόσο, υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά.
Το σοβιετικό δόγμα είχε σχεδιαστεί για συγκεκριμένα μέτωπα και γνωστές κατευθύνσεις επίθεσης.
Το EFDI φιλοδοξεί να καλύψει ολόκληρη την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, από τον Αρκτικό Κύκλο μέχρι τις εκβολές του Δούναβη.
Αυτό σημαίνει ότι το δίκτυο θα εκτείνεται σε χιλιάδες χιλιόμετρα.
Και όσο μεγαλώνει μια τέτοια υποδομή, τόσο δυσκολότερο γίνεται να παραμένει ομοιόμορφα πυκνή.
Σε ορισμένες περιοχές η επιτήρηση θα είναι ιδιαίτερα ισχυρή.
Σε άλλες θα υπάρχουν αναπόφευκτα κενά.
Ακριβώς αυτή η γεωγραφική διασπορά θεωρείται από πολλούς αναλυτές η σημαντικότερη αδυναμία του σχεδίου.
Το «πραγματικό χρόνο» που υπόσχεται η Bild
Η Bild υποστηρίζει ότι το νέο σύστημα θα μπορεί να παρακολουθεί οποιαδήποτε μετακίνηση ρωσικών στρατευμάτων «σε πραγματικό χρόνο».
Η διατύπωση ακούγεται εντυπωσιακή, όμως στην πράξη απέχει αρκετά από αυτό που συνήθως αντιλαμβάνεται το κοινό.
Στη στρατιωτική ορολογία, ο «πραγματικός χρόνος» δεν σημαίνει ότι κάθε άρμα μάχης εμφανίζεται διαρκώς σε μια οθόνη.
Σημαίνει ότι η επιχειρησιακή εικόνα ανανεώνεται σε χρονικά διαστήματα λίγων ή δεκάδων λεπτών.
Το επιτελείο δεν βλέπει μια συνεχή ζωντανή μετάδοση, αλλά διαδοχικές ενημερωμένες εικόνες του πεδίου μάχης.
Οι δορυφόροι βλέπουν πολλά, όχι όμως τα πάντα
Μεγάλες μηχανοκίνητες φάλαγγες μπορούν πράγματι να εντοπιστούν σχετικά εύκολα.
Δορυφόροι, ραντάρ συνθετικού ανοίγματος (SAR) και drones είναι σε θέση να καταγράφουν την κίνησή τους ακόμη και τη νύχτα ή κάτω από έντονη νέφωση.
Σε περιοχές υψηλής προτεραιότητας η εικόνα μπορεί να ανανεώνεται κάθε 20 έως 60 λεπτά.
Αυτό είναι αρκετό για να εντοπιστεί μια μεγάλη στρατιωτική μετακίνηση.
Δεν σημαίνει όμως ότι ο στόχος παραμένει συνεχώς υπό παρακολούθηση.
Μέσα σε μία ώρα μια μηχανοκίνητη φάλαγγα μπορεί να έχει διανύσει δεκάδες χιλιόμετρα και να βρίσκεται σε τελείως διαφορετική θέση από εκείνη που είχε καταγραφεί στην προηγούμενη ενημέρωση.
Η συνεχής παρακολούθηση και η περιοδική ανανέωση της εικόνας είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η ίδια η γεωγραφία
Η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ δεν αποτελείται μόνο από αυτοκινητοδρόμους και ανοιχτές πεδιάδες.
Περιλαμβάνει τα δάση της Καρελίας, τις οροσειρές των Καρπαθίων, τις εκτεταμένες βαλτώδεις εκτάσεις της Πολεσίας και δεκάδες ακόμη δύσβατες περιοχές.
Η δημιουργία ενός πραγματικά πυκνού δικτύου αισθητήρων σε ολόκληρη αυτή την έκταση δεν αποτελεί μόνο τεχνολογική πρόκληση.
Αποτελεί κυρίως ζήτημα κόστους και φυσικών περιορισμών.
Πιο ρεαλιστική θεωρείται η δημιουργία ισχυρών «ζωνών επιτήρησης» στα σημεία όπου εκτιμάται ότι θα μπορούσε να εκδηλωθεί μια επίθεση, όπως μεγάλοι οδικοί άξονες, γέφυρες και περάσματα.
Μεταξύ αυτών των περιοχών θα εξακολουθούν να υπάρχουν τομείς με σαφώς χαμηλότερη πυκνότητα παρακολούθησης.
Ούτε η τεχνητή νοημοσύνη λύνει τα πάντα
Ένα ακόμη πρόβλημα που δεν προβάλλεται ιδιαίτερα είναι ο τεράστιος όγκος πληροφοριών που θα παράγει ένα τόσο εκτεταμένο δίκτυο.
Χιλιάδες αισθητήρες θα μεταδίδουν συνεχώς δεδομένα.
Ακόμη και τα πλέον εξελιγμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορούν να επεξεργάζονται ακαριαία κάθε πληροφορία χωρίς καθυστερήσεις ή σφάλματα.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η τελική απόφαση παραμένει στα χέρια του ανθρώπου.
Ο διοικητής είναι εκείνος που θα αξιολογήσει τους κινδύνους, θα εξετάσει τους κανόνες εμπλοκής και τελικά θα εγκρίνει ή όχι τη χρήση όπλων.
Έτσι, παρά την εντυπωσιακή πρόοδο της τεχνητής νοημοσύνης, ένα μέρος των καθυστερήσεων επιστρέφει αναπόφευκτα στην αλυσίδα λήψης αποφάσεων.
Γι' αυτό και, σύμφωνα με την ανάλυση, το περίφημο «ψηφιακό φρούριο» απέναντι στη Ρωσία δεν συνιστά μια αδιαπέραστη ηλεκτρονική ασπίδα, αλλά ένα σύνθετο δίκτυο με ιδιαίτερα ισχυρά σημεία, αλλά και περιοχές όπου εξακολουθούν να υπάρχουν επιχειρησιακά κενά.
Ηλεκτρονικός πόλεμος: Το αδύναμο σημείο του ψηφιακού δικτύου
Όσο προηγμένο και αν είναι ένα δικτυοκεντρικό σύστημα μάχης, η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από έναν βασικό παράγοντα: την αξιοπιστία των επικοινωνιών και της ανταλλαγής δεδομένων.
Εάν διακοπεί η σύνδεση μεταξύ των αισθητήρων, των κέντρων επεξεργασίας πληροφοριών και των οπλικών συστημάτων, ακόμη και η πιο εξελιγμένη αρχιτεκτονική μετατρέπεται σε ένα σύνολο απομονωμένων μέσων παρακολούθησης, χωρίς τη δυνατότητα άμεσης αντίδρασης.
Αυτό ακριβώς θεωρείται ότι θα αποτελέσει τον βασικό στόχο σε περίπτωση στρατιωτικής σύγκρουσης.
Η πρώτη απειλή είναι ο ηλεκτρονικός πόλεμος (Electronic Warfare - EW).
Με τη χρήση ισχυρών συστημάτων παρεμβολών, ένας αντίπαλος μπορεί να επιχειρήσει να «τυφλώσει» αισθητήρες, να διακόψει τα δίκτυα επικοινωνίας και να αποσυντονίσει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των διαφόρων μονάδων.
Σύμφωνα με σενάρια που έχει επεξεργαστεί το Belfer Center του Πανεπιστημίου Harvard για την περιοχή της Βαλτικής, σε περίπτωση σύγκρουσης η Ρωσία είναι εξαιρετικά πιθανό να χρησιμοποιήσει εκτεταμένα μέσα ηλεκτρονικού πολέμου με στόχο την αποδιοργάνωση των δικτύων του ΝΑΤΟ.
Η λογική είναι προφανής.
Ένα δίκτυο που έχει σχεδιαστεί για να υπερέχει χάρη στην ταχύτητα ανταλλαγής πληροφοριών χάνει σημαντικό μέρος της αξίας του όταν οι επικοινωνίες του διακοπούν ή υποβαθμιστούν.
Παραπλάνηση και ψεύτικοι στόχοι
Η δεύτερη μεγάλη πρόκληση αφορά την παραπλάνηση.
Στη σύγχρονη στρατιωτική τακτική, οι δυνάμεις μπορούν να διασπώνται σε μικρότερες ομάδες, να χρησιμοποιούν ομοιώματα οπλικών συστημάτων, να δημιουργούν ψεύτικες θερμικές και ηλεκτρονικές υπογραφές και να τροφοδοτούν τα συστήματα παρακολούθησης με μεγάλο αριθμό εσφαλμένων πληροφοριών.
Όσο περισσότερο ένα δίκτυο βασίζεται στην αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων και στην τεχνητή νοημοσύνη, τόσο αυξάνεται και η ανάγκη να μπορεί να ξεχωρίζει τις πραγματικές απειλές από τις τεχνητές.
Ένα σύστημα που βομβαρδίζεται με παραπλανητικά δεδομένα κινδυνεύει να καθυστερήσει τις αποφάσεις του ή ακόμη και να οδηγηθεί σε λανθασμένες εκτιμήσεις.
Στόχος τα κέντρα διοίκησης και τα δίκτυα επικοινωνίας
Ιδιαίτερα ευάλωτα θεωρούνται τα κέντρα διοίκησης και ελέγχου (Command and Control – C2).
Σε αυτά περιλαμβάνονται τα στρατηγεία, οι κόμβοι επικοινωνιών, τα κέντρα επεξεργασίας πληροφοριών, οι αναμεταδότες και οι υποδομές μέσω των οποίων μεταφέρεται η επιχειρησιακή εικόνα.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσουν οι κυβερνοεπιθέσεις.
Ο στόχος δεν είναι μόνο να τεθεί εκτός λειτουργίας ένα πληροφοριακό σύστημα, αλλά και να αλλοιωθούν τα δεδομένα που λαμβάνει ο διοικητής ή ακόμη και να δημιουργηθεί αμφιβολία για την αξιοπιστία των πληροφοριών που εμφανίζονται στις οθόνες των κέντρων επιχειρήσεων.
Εξίσου κρίσιμο θεωρείται και το διαστημικό σκέλος του σχεδίου.
Δορυφορικές επικοινωνίες και συστήματα δορυφορικής πλοήγησης αποτελούν τη ραχοκοκαλιά ενός τόσο εκτεταμένου δικτύου και ενδεχόμενη υποβάθμισή τους θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τη συνολική επιχειρησιακή εικόνα.
Γιατί δεν μπορεί να καταρρεύσει εύκολα
Παρά τις αδυναμίες του, το EFDI δεν είναι ένα σύστημα που εξαρτάται από ένα και μόνο κέντρο διοίκησης.
Αντιθέτως, η φιλοσοφία του βασίζεται στη δημιουργία ενός κατανεμημένου δικτύου, όπου η απώλεια ενός κόμβου δεν συνεπάγεται αυτομάτως και κατάρρευση ολόκληρης της δομής.
Τα γειτονικά συστήματα μπορούν να καλύψουν μέρος των λειτουργιών ενός κόμβου που έχει τεθεί εκτός μάχης.
Αυτό σημαίνει ότι ο ηλεκτρονικός πόλεμος ή οι επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές θα πρέπει να πλήξουν ταυτόχρονα πολλαπλά σημεία του δικτύου ώστε να επιτύχουν ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Ιδιαίτερα στις περιοχές όπου θα υπάρχει μεγάλη πυκνότητα αισθητήρων, η δυνατότητα αιφνιδιασμού ενός αντιπάλου εκτιμάται ότι θα μειωθεί αισθητά.
Με άλλα λόγια, ακόμη και αν το σύστημα δεν είναι αδιαπέραστο, μπορεί να δυσκολέψει σημαντικά την αιφνιδιαστική ανάπτυξη μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων κοντά στα σύνορα του ΝΑΤΟ.
Από την άλλη πλευρά, η αντίληψη ότι ένα τόσο σύνθετο δίκτυο μπορεί να εξουδετερωθεί εύκολα με μία μόνο ενέργεια θεωρείται εξίσου υπερβολική.
Επανάσταση ή εξέλιξη;
Πίσω από τον εντυπωσιακό τίτλο της Bild δεν κρύβεται μια τελείως νέα στρατιωτική θεωρία, αλλά η εξέλιξη μιας ιδέας που διαμορφώθηκε ήδη πριν από περίπου σαράντα χρόνια και σήμερα αξιοποιεί τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, των δορυφόρων και των μη επανδρωμένων συστημάτων.
Το EFDI δεν συνιστά ένα «παντοδύναμο μάτι» που παρακολουθεί συνεχώς κάθε κίνηση, ούτε δημιουργεί ένα αδιαπέραστο ψηφιακό τείχος κατά μήκος ολόκληρης της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
Η πραγματική αποτελεσματικότητά του θα εξαρτηθεί από την ανθεκτικότητα των επικοινωνιών του απέναντι στον ηλεκτρονικό πόλεμο, στις κυβερνοεπιθέσεις και στα πλήγματα κατά των κρίσιμων κόμβων διοίκησης.
Παράλληλα, παραμένουν σημαντικά ερωτήματα που προς το παρόν δεν έχουν απαντηθεί.
Το σχέδιο βασίζεται σε διαρροή εγγράφων, χωρίς επίσημη επιβεβαίωση από το ΝΑΤΟ, χωρίς γνωστό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, χωρίς δημοσιοποιημένο προϋπολογισμό και χωρίς σαφή εικόνα για τις στρατιωτικές δυνάμεις που θα συμμετάσχουν στην ανάπτυξή του.
Εκεί όπου το ΝΑΤΟ θα αναπτύξει πυκνά δίκτυα αισθητήρων και ολοκληρωμένες ψηφιακές υποδομές, η δυνατότητα αιφνιδιασμού ενός αντιπάλου αναμένεται να περιοριστεί σημαντικά.
Ωστόσο, η δημιουργία ενός ενιαίου, συνεχούς και αδιάλειπτου ψηφιακού τείχους από τη Φινλανδία έως τη Ρουμανία παραμένει, τουλάχιστον προς το παρόν, περισσότερο ένας φιλόδοξος στρατηγικός στόχος παρά μια επιχειρησιακή πραγματικότητα.
www.bankingnews.gr
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η πρωτοβουλία φέρει την προσωρινή ονομασία EFDI (Eastern Flank Deterrence Initiative) και προβλέπει τη διασύνδεση δορυφόρων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών, επίγειων αισθητήρων και ρομποτικών συστημάτων σε ένα κοινό επιχειρησιακό δίκτυο, όπου όλα τα δεδομένα θα επεξεργάζονται με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.
Η βασική φιλοσοφία του σχεδίου είναι απλή αλλά ιδιαίτερα επιθετική: «Εντόπισε πρώτος, αποφάσισε πρώτος, χτύπησε πρώτος».
Ωστόσο, υπάρχουν δύο σημαντικές επισημάνσεις.
Πρώτον, οι πληροφορίες προέρχονται από διαρροή εγγράφων και όχι από επίσημη ανακοίνωση του ΝΑΤΟ.
Δεύτερον, πρόκειται για μια επιχειρησιακή ιδέα που βρίσκεται υπό σχεδιασμό και όχι για ένα ήδη αναπτυγμένο και πλήρως λειτουργικό σύστημα.
Το «kill web» που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου
Τα έγγραφα περιγράφουν ένα χαρακτηριστικό επιχειρησιακό σενάριο.
Ένα drone εντοπίζει μια φάλαγγα αρμάτων μάχης που κατευθύνεται προς τα σύνορα του ΝΑΤΟ. Οι πληροφορίες διασταυρώνονται αυτόματα με δορυφορικές εικόνες, δεδομένα ραντάρ και στοιχεία από άλλους αισθητήρες, δημιουργώντας μια ενιαία εικόνα του πεδίου μάχης.
Στη συνέχεια, το κέντρο διοίκησης αποφασίζει ποιο όπλο είναι καταλληλότερο για την εξουδετέρωση του στόχου: πυροβολικό, επιθετικό drone ή πύραυλος.
Αυτή ακριβώς η αλληλουχία ενεργειών αποτελεί αυτό που στα στρατιωτικά έγγραφα χαρακτηρίζεται ως kill web, δηλαδή ένα ολοκληρωμένο «δίκτυο εξουδετέρωσης στόχων».
Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά μοντέλα διοίκησης, όπου κάθε οπλικό σύστημα λειτουργεί σχετικά αυτόνομα, το νέο μοντέλο βασίζεται στην πλήρη διασύνδεση όλων των μέσων αναγνώρισης και πυρός.
Με απλά λόγια, οποιοσδήποτε αισθητήρας θα μπορεί να καθοδηγεί οποιοδήποτε διαθέσιμο όπλο.
Οι στρατιωτικοί αποκαλούν αυτή τη διαδικασία sensor-to-shooter, δηλαδή τη μετάβαση από τον εντοπισμό ενός στόχου μέχρι την καταστροφή του μέσα στον μικρότερο δυνατό χρόνο.
Δορυφόροι, drones, ραντάρ και επίγεια ρομπότ
Σύμφωνα με τη διαρροή, το πληροφοριακό δίκτυο του EFDI θα αποτελείται από πολλαπλά επίπεδα συλλογής δεδομένων.
Σε αυτά περιλαμβάνονται:
δορυφόροι οπτικής και ραντάρ αναγνώρισης,
drones διαφορετικών αποστάσεων και αποστολών,
επίγεια ραντάρ, ακουστικοί και οπτικοί αισθητήρες,
αυτόνομα χερσαία ρομποτικά συστήματα,
καθώς και εναέριες και, σύμφωνα με ορισμένα τμήματα των εγγράφων, θαλάσσιες πλατφόρμες συλλογής πληροφοριών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το επιχειρησιακό δόγμα που συνοδεύει το σχέδιο.
Σε περίπτωση πολεμικής σύγκρουσης, η πρώτη γραμμή άμυνας δεν θα αποτελείται από στρατιώτες ή άρματα μάχης, αλλά από μη επανδρωμένα μέσα.
Drones, ρομποτικά οχήματα και αυτόνομα επίγεια συστήματα θα αναλαμβάνουν να προκαλέσουν τις πρώτες μεγάλες απώλειες στις επιτιθέμενες δυνάμεις, πριν ακόμη εμπλακούν τα επανδρωμένα μέσα, η αεροπορία ή οι χερσαίες δυνάμεις.
Η πραγματική δύναμη δεν είναι τα drones αλλά η ταχύτητα των αποφάσεων
Όπως επισημαίνεται στα έγγραφα, το κρίσιμο στοιχείο του EFDI δεν είναι ο αριθμός των δορυφόρων ή των drones, καθώς το ΝΑΤΟ ήδη διαθέτει σημαντικές δυνατότητες στους συγκεκριμένους τομείς.
Το πραγματικό πλεονέκτημα βρίσκεται στην ταχύτητα με την οποία οι πληροφορίες μετατρέπονται σε επιχειρησιακή δράση.
Όσο μικρότερο είναι το χρονικό διάστημα μεταξύ του εντοπισμού ενός στόχου και της εκτόξευσης πυρών εναντίον του, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η επιχειρησιακή υπεροχή.
Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, η ανθεκτικότητα των δικτύων επικοινωνίας αποτελεί και το πιο ευάλωτο σημείο του σχεδίου.
Εάν διακοπεί η σύνδεση μεταξύ αισθητήρων, κέντρων επεξεργασίας δεδομένων και οπλικών συστημάτων, ολόκληρη η αρχιτεκτονική του EFDI κινδυνεύει να χάσει το βασικό της πλεονέκτημα: την ταχύτητα.
Ένα σχέδιο που καλύπτει χιλιάδες χιλιόμετρα
Το γεωγραφικό εύρος του σχεδίου είναι εντυπωσιακό.
Η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, από τη Φινλανδία έως τη Ρουμανία, εκτείνεται σε αρκετές χιλιάδες χιλιόμετρα, μια απόσταση που προσεγγίζει εκείνη από το Καλίνινγκραντ έως τα Ουράλια.
Η διατήρηση συνεχούς επιτήρησης σε μια τόσο μεγάλη έκταση αποτελεί τεράστια τεχνολογική και επιχειρησιακή πρόκληση, πολύ πιο σύνθετη από την κάλυψη μιας περιορισμένης συνοριακής ζώνης.
Από τον Nikolai Ogarkov στην τεχνητή νοημοσύνη
Παρά την εικόνα μιας τεχνολογικής επανάστασης, η φιλοσοφία πίσω από το EFDI δεν αποτελεί κάτι πρωτόγνωρο για τη στρατιωτική επιστήμη.
Οι ρίζες της βρίσκονται στη σοβιετική στρατιωτική σκέψη των αρχών της δεκαετίας του 1980. Υπό την καθοδήγηση του στρατάρχη Nikolai Ogarkov, η Σοβιετική Ένωση ανέπτυξε την έννοια του Reconnaissance-Strike Complex (RUK), ενός συστήματος που στόχευε να ενώσει την αναγνώριση και τα μέσα πυρός σε έναν ενιαίο επιχειρησιακό κύκλο.
Η λογική ήταν σχεδόν ίδια με αυτή που προωθεί σήμερα το EFDI: ο στόχος να καταστρέφεται αμέσως μόλις εντοπιστεί και όχι έπειτα από πολύωρες διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Την ίδια περίοδο οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέπτυσσαν τη δική τους φιλοσοφία sensor-to-shooter, η οποία δοκιμάστηκε σε πραγματικές επιχειρήσεις, από την Desert Storm έως τις στρατιωτικές εκστρατείες της δεκαετίας του 2000.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, ο χρόνος που μεσολαβούσε από τον εντοπισμό ενός στόχου έως την προσβολή του μειώθηκε σταδιακά από ώρες σε λίγα μόλις λεπτά.
Τι αλλάζει σήμερα
Το EFDI δεν διαφοροποιείται τόσο ως προς τη φιλοσοφία όσο ως προς τα μέσα που διαθέτει.
Η σημερινή τεχνολογία επιτρέπει δυνατότητες που πριν από τέσσερις δεκαετίες δεν υπήρχαν.
Η ψηφιακή επεξεργασία δεδομένων αντικαθιστά τις χειροκίνητες διαδικασίες.
Η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει να φιλτράρει τεράστιους όγκους πληροφοριών.
Τα drones, τα οποία πλέον παράγονται μαζικά και με σχετικά χαμηλό κόστος, λειτουργούν ταυτόχρονα ως αισθητήρες και ως μέσα κρούσης.
Με άλλα λόγια, η τεχνολογία που τη δεκαετία του 1980 θεωρούνταν θεωρητική, σήμερα μπορεί να υλοποιηθεί σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.
Η μεγάλη αδυναμία του σχεδίου
Ωστόσο, υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά.
Το σοβιετικό δόγμα είχε σχεδιαστεί για συγκεκριμένα μέτωπα και γνωστές κατευθύνσεις επίθεσης.
Το EFDI φιλοδοξεί να καλύψει ολόκληρη την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, από τον Αρκτικό Κύκλο μέχρι τις εκβολές του Δούναβη.
Αυτό σημαίνει ότι το δίκτυο θα εκτείνεται σε χιλιάδες χιλιόμετρα.
Και όσο μεγαλώνει μια τέτοια υποδομή, τόσο δυσκολότερο γίνεται να παραμένει ομοιόμορφα πυκνή.
Σε ορισμένες περιοχές η επιτήρηση θα είναι ιδιαίτερα ισχυρή.
Σε άλλες θα υπάρχουν αναπόφευκτα κενά.
Ακριβώς αυτή η γεωγραφική διασπορά θεωρείται από πολλούς αναλυτές η σημαντικότερη αδυναμία του σχεδίου.
Το «πραγματικό χρόνο» που υπόσχεται η Bild
Η Bild υποστηρίζει ότι το νέο σύστημα θα μπορεί να παρακολουθεί οποιαδήποτε μετακίνηση ρωσικών στρατευμάτων «σε πραγματικό χρόνο».
Η διατύπωση ακούγεται εντυπωσιακή, όμως στην πράξη απέχει αρκετά από αυτό που συνήθως αντιλαμβάνεται το κοινό.
Στη στρατιωτική ορολογία, ο «πραγματικός χρόνος» δεν σημαίνει ότι κάθε άρμα μάχης εμφανίζεται διαρκώς σε μια οθόνη.
Σημαίνει ότι η επιχειρησιακή εικόνα ανανεώνεται σε χρονικά διαστήματα λίγων ή δεκάδων λεπτών.
Το επιτελείο δεν βλέπει μια συνεχή ζωντανή μετάδοση, αλλά διαδοχικές ενημερωμένες εικόνες του πεδίου μάχης.
Οι δορυφόροι βλέπουν πολλά, όχι όμως τα πάντα
Μεγάλες μηχανοκίνητες φάλαγγες μπορούν πράγματι να εντοπιστούν σχετικά εύκολα.
Δορυφόροι, ραντάρ συνθετικού ανοίγματος (SAR) και drones είναι σε θέση να καταγράφουν την κίνησή τους ακόμη και τη νύχτα ή κάτω από έντονη νέφωση.
Σε περιοχές υψηλής προτεραιότητας η εικόνα μπορεί να ανανεώνεται κάθε 20 έως 60 λεπτά.
Αυτό είναι αρκετό για να εντοπιστεί μια μεγάλη στρατιωτική μετακίνηση.
Δεν σημαίνει όμως ότι ο στόχος παραμένει συνεχώς υπό παρακολούθηση.
Μέσα σε μία ώρα μια μηχανοκίνητη φάλαγγα μπορεί να έχει διανύσει δεκάδες χιλιόμετρα και να βρίσκεται σε τελείως διαφορετική θέση από εκείνη που είχε καταγραφεί στην προηγούμενη ενημέρωση.
Η συνεχής παρακολούθηση και η περιοδική ανανέωση της εικόνας είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η ίδια η γεωγραφία
Η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ δεν αποτελείται μόνο από αυτοκινητοδρόμους και ανοιχτές πεδιάδες.
Περιλαμβάνει τα δάση της Καρελίας, τις οροσειρές των Καρπαθίων, τις εκτεταμένες βαλτώδεις εκτάσεις της Πολεσίας και δεκάδες ακόμη δύσβατες περιοχές.
Η δημιουργία ενός πραγματικά πυκνού δικτύου αισθητήρων σε ολόκληρη αυτή την έκταση δεν αποτελεί μόνο τεχνολογική πρόκληση.
Αποτελεί κυρίως ζήτημα κόστους και φυσικών περιορισμών.
Πιο ρεαλιστική θεωρείται η δημιουργία ισχυρών «ζωνών επιτήρησης» στα σημεία όπου εκτιμάται ότι θα μπορούσε να εκδηλωθεί μια επίθεση, όπως μεγάλοι οδικοί άξονες, γέφυρες και περάσματα.
Μεταξύ αυτών των περιοχών θα εξακολουθούν να υπάρχουν τομείς με σαφώς χαμηλότερη πυκνότητα παρακολούθησης.
Ούτε η τεχνητή νοημοσύνη λύνει τα πάντα
Ένα ακόμη πρόβλημα που δεν προβάλλεται ιδιαίτερα είναι ο τεράστιος όγκος πληροφοριών που θα παράγει ένα τόσο εκτεταμένο δίκτυο.
Χιλιάδες αισθητήρες θα μεταδίδουν συνεχώς δεδομένα.
Ακόμη και τα πλέον εξελιγμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορούν να επεξεργάζονται ακαριαία κάθε πληροφορία χωρίς καθυστερήσεις ή σφάλματα.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η τελική απόφαση παραμένει στα χέρια του ανθρώπου.
Ο διοικητής είναι εκείνος που θα αξιολογήσει τους κινδύνους, θα εξετάσει τους κανόνες εμπλοκής και τελικά θα εγκρίνει ή όχι τη χρήση όπλων.
Έτσι, παρά την εντυπωσιακή πρόοδο της τεχνητής νοημοσύνης, ένα μέρος των καθυστερήσεων επιστρέφει αναπόφευκτα στην αλυσίδα λήψης αποφάσεων.
Γι' αυτό και, σύμφωνα με την ανάλυση, το περίφημο «ψηφιακό φρούριο» απέναντι στη Ρωσία δεν συνιστά μια αδιαπέραστη ηλεκτρονική ασπίδα, αλλά ένα σύνθετο δίκτυο με ιδιαίτερα ισχυρά σημεία, αλλά και περιοχές όπου εξακολουθούν να υπάρχουν επιχειρησιακά κενά.
Ηλεκτρονικός πόλεμος: Το αδύναμο σημείο του ψηφιακού δικτύου
Όσο προηγμένο και αν είναι ένα δικτυοκεντρικό σύστημα μάχης, η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από έναν βασικό παράγοντα: την αξιοπιστία των επικοινωνιών και της ανταλλαγής δεδομένων.
Εάν διακοπεί η σύνδεση μεταξύ των αισθητήρων, των κέντρων επεξεργασίας πληροφοριών και των οπλικών συστημάτων, ακόμη και η πιο εξελιγμένη αρχιτεκτονική μετατρέπεται σε ένα σύνολο απομονωμένων μέσων παρακολούθησης, χωρίς τη δυνατότητα άμεσης αντίδρασης.
Αυτό ακριβώς θεωρείται ότι θα αποτελέσει τον βασικό στόχο σε περίπτωση στρατιωτικής σύγκρουσης.
Η πρώτη απειλή είναι ο ηλεκτρονικός πόλεμος (Electronic Warfare - EW).
Με τη χρήση ισχυρών συστημάτων παρεμβολών, ένας αντίπαλος μπορεί να επιχειρήσει να «τυφλώσει» αισθητήρες, να διακόψει τα δίκτυα επικοινωνίας και να αποσυντονίσει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των διαφόρων μονάδων.
Σύμφωνα με σενάρια που έχει επεξεργαστεί το Belfer Center του Πανεπιστημίου Harvard για την περιοχή της Βαλτικής, σε περίπτωση σύγκρουσης η Ρωσία είναι εξαιρετικά πιθανό να χρησιμοποιήσει εκτεταμένα μέσα ηλεκτρονικού πολέμου με στόχο την αποδιοργάνωση των δικτύων του ΝΑΤΟ.
Η λογική είναι προφανής.
Ένα δίκτυο που έχει σχεδιαστεί για να υπερέχει χάρη στην ταχύτητα ανταλλαγής πληροφοριών χάνει σημαντικό μέρος της αξίας του όταν οι επικοινωνίες του διακοπούν ή υποβαθμιστούν.
Παραπλάνηση και ψεύτικοι στόχοι
Η δεύτερη μεγάλη πρόκληση αφορά την παραπλάνηση.
Στη σύγχρονη στρατιωτική τακτική, οι δυνάμεις μπορούν να διασπώνται σε μικρότερες ομάδες, να χρησιμοποιούν ομοιώματα οπλικών συστημάτων, να δημιουργούν ψεύτικες θερμικές και ηλεκτρονικές υπογραφές και να τροφοδοτούν τα συστήματα παρακολούθησης με μεγάλο αριθμό εσφαλμένων πληροφοριών.
Όσο περισσότερο ένα δίκτυο βασίζεται στην αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων και στην τεχνητή νοημοσύνη, τόσο αυξάνεται και η ανάγκη να μπορεί να ξεχωρίζει τις πραγματικές απειλές από τις τεχνητές.
Ένα σύστημα που βομβαρδίζεται με παραπλανητικά δεδομένα κινδυνεύει να καθυστερήσει τις αποφάσεις του ή ακόμη και να οδηγηθεί σε λανθασμένες εκτιμήσεις.
Στόχος τα κέντρα διοίκησης και τα δίκτυα επικοινωνίας
Ιδιαίτερα ευάλωτα θεωρούνται τα κέντρα διοίκησης και ελέγχου (Command and Control – C2).
Σε αυτά περιλαμβάνονται τα στρατηγεία, οι κόμβοι επικοινωνιών, τα κέντρα επεξεργασίας πληροφοριών, οι αναμεταδότες και οι υποδομές μέσω των οποίων μεταφέρεται η επιχειρησιακή εικόνα.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσουν οι κυβερνοεπιθέσεις.
Ο στόχος δεν είναι μόνο να τεθεί εκτός λειτουργίας ένα πληροφοριακό σύστημα, αλλά και να αλλοιωθούν τα δεδομένα που λαμβάνει ο διοικητής ή ακόμη και να δημιουργηθεί αμφιβολία για την αξιοπιστία των πληροφοριών που εμφανίζονται στις οθόνες των κέντρων επιχειρήσεων.
Εξίσου κρίσιμο θεωρείται και το διαστημικό σκέλος του σχεδίου.
Δορυφορικές επικοινωνίες και συστήματα δορυφορικής πλοήγησης αποτελούν τη ραχοκοκαλιά ενός τόσο εκτεταμένου δικτύου και ενδεχόμενη υποβάθμισή τους θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τη συνολική επιχειρησιακή εικόνα.
Γιατί δεν μπορεί να καταρρεύσει εύκολα
Παρά τις αδυναμίες του, το EFDI δεν είναι ένα σύστημα που εξαρτάται από ένα και μόνο κέντρο διοίκησης.
Αντιθέτως, η φιλοσοφία του βασίζεται στη δημιουργία ενός κατανεμημένου δικτύου, όπου η απώλεια ενός κόμβου δεν συνεπάγεται αυτομάτως και κατάρρευση ολόκληρης της δομής.
Τα γειτονικά συστήματα μπορούν να καλύψουν μέρος των λειτουργιών ενός κόμβου που έχει τεθεί εκτός μάχης.
Αυτό σημαίνει ότι ο ηλεκτρονικός πόλεμος ή οι επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές θα πρέπει να πλήξουν ταυτόχρονα πολλαπλά σημεία του δικτύου ώστε να επιτύχουν ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Ιδιαίτερα στις περιοχές όπου θα υπάρχει μεγάλη πυκνότητα αισθητήρων, η δυνατότητα αιφνιδιασμού ενός αντιπάλου εκτιμάται ότι θα μειωθεί αισθητά.
Με άλλα λόγια, ακόμη και αν το σύστημα δεν είναι αδιαπέραστο, μπορεί να δυσκολέψει σημαντικά την αιφνιδιαστική ανάπτυξη μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων κοντά στα σύνορα του ΝΑΤΟ.
Από την άλλη πλευρά, η αντίληψη ότι ένα τόσο σύνθετο δίκτυο μπορεί να εξουδετερωθεί εύκολα με μία μόνο ενέργεια θεωρείται εξίσου υπερβολική.
Επανάσταση ή εξέλιξη;
Πίσω από τον εντυπωσιακό τίτλο της Bild δεν κρύβεται μια τελείως νέα στρατιωτική θεωρία, αλλά η εξέλιξη μιας ιδέας που διαμορφώθηκε ήδη πριν από περίπου σαράντα χρόνια και σήμερα αξιοποιεί τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, των δορυφόρων και των μη επανδρωμένων συστημάτων.
Το EFDI δεν συνιστά ένα «παντοδύναμο μάτι» που παρακολουθεί συνεχώς κάθε κίνηση, ούτε δημιουργεί ένα αδιαπέραστο ψηφιακό τείχος κατά μήκος ολόκληρης της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
Η πραγματική αποτελεσματικότητά του θα εξαρτηθεί από την ανθεκτικότητα των επικοινωνιών του απέναντι στον ηλεκτρονικό πόλεμο, στις κυβερνοεπιθέσεις και στα πλήγματα κατά των κρίσιμων κόμβων διοίκησης.
Παράλληλα, παραμένουν σημαντικά ερωτήματα που προς το παρόν δεν έχουν απαντηθεί.
Το σχέδιο βασίζεται σε διαρροή εγγράφων, χωρίς επίσημη επιβεβαίωση από το ΝΑΤΟ, χωρίς γνωστό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, χωρίς δημοσιοποιημένο προϋπολογισμό και χωρίς σαφή εικόνα για τις στρατιωτικές δυνάμεις που θα συμμετάσχουν στην ανάπτυξή του.
Εκεί όπου το ΝΑΤΟ θα αναπτύξει πυκνά δίκτυα αισθητήρων και ολοκληρωμένες ψηφιακές υποδομές, η δυνατότητα αιφνιδιασμού ενός αντιπάλου αναμένεται να περιοριστεί σημαντικά.
Ωστόσο, η δημιουργία ενός ενιαίου, συνεχούς και αδιάλειπτου ψηφιακού τείχους από τη Φινλανδία έως τη Ρουμανία παραμένει, τουλάχιστον προς το παρόν, περισσότερο ένας φιλόδοξος στρατηγικός στόχος παρά μια επιχειρησιακή πραγματικότητα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών